Varantların fiyatlamasında uluslararası finansal piyasalarda kullanılan Black and Scholes opsiyon modeli kullanılmaktadır. Bu model varantın dayanak varlığının fiyatı, kullanım fiyatı, vadeye kalan gün sayısı, volatilite, faiz oranı ve temettü beklentisi gibi değişkenleri kullanarak bir varant fiyatı bulur.
Varantların değeri, birden fazla piyasa dinamiğinin birleşik etkisiyle şekillenir. Dayanak varlığın fiyatı, kullanım fiyatı, volatilite, faiz oranları, temettü beklentileri ve vadeye kalan gün sayısı varant fiyatlamasının temel belirleyicileridir. Dayanak varlık yükseldikçe alım varantları güçlenirken, satım varantları zayıflar; kullanım fiyatındaki değişim ise bu ilişkinin tam tersini yaratır. Volatilite ve vade süresi arttıkça hem alım hem satım varantlarının olası kâra geçme ihtimali yükseldiği için primleri de artar. Faiz oranları ve temettü beklentileri ise varant türüne göre farklı yönde etkiler yaratır. Tüm bu unsurlar birlikte değerlendirilerek varantın gerçek değeri ve potansiyeli daha sağlıklı analiz edilebilir.
Dayanak varlığın fiyatı yükseldikçe alım varantlarının fiyatı yükselir, satım varantlarının ise düşer.
Kullanım fiyatı yükseldikçe alım varantlarının fiyatı azalır, satım varantlarının ise fiyatı artar.
Vadeye kalan gün sayısı arttıkça varantın kara geçme olasılığı artacağından hem alım hem de satım varantlarının fiyatı artar.
Volatilite arttıkça varantların vade sonunda ilgili kullanım fiyatlarına gelme olasılığı artacağı için hem alım hem de satım varantlarının fiyatı artar.
Faiz oranı yükseldikçe alım varantlarının fiyatı artarken, satım varantlarının fiyatı azalır.
Varant fiyatlamalarında kullanılan temettü beklentisindeki değişiklikler varant fiyatlarını da etkiler. Örneğin temettü beklentisindeki artış ALIM varantlarının fiyatını azaltırken, SATIM varantlarının fiyatını arttırır. Diğer taraftan, varantın dayanağınının ödeme gününde temettü dağıtımı varant fiyatlamasında hali hazırda olduğu için temettü kaynaklı hisse senedindeki değer değişimi varantlara olumlu veya olumsuz fiyat hareketine neden olmaz.
Yön | Alım Varantı Fiyatı | Satım Varantı Fiyatı |
|---|---|---|
Dayanak Varlık Fiyatı | ▲ Artar | ▼ Azalır |
Kullanım Fiyatı | ▼ Azalır | ▲ Artar |
Faiz | ▲ Artar | ▼ Azalır |
Volatilite | ▲ Artar | ▲ Artar |
Vadeye Kalan Gün | ▲ Artar | ▲ Artar |
Temettü | ▼ Azalır | ▲ Artar |
Alım varantı (Call): Dayanak varlık yükselirse genelde değer kazanır, düşerse genelde değer kaybeder.
Satım varantı (Put): Dayanak varlık düşerse genelde değer kazanır, yükselirse genelde değer kaybeder.
Volatilite artışı: Belirsizlik arttığı için varantın primini genelde yukarı taşır (hem alım hem satım varantında).
Vadeye kalan gün: Süre arttıkça zaman değeri genelde artar; vade yaklaştıkça (gün azaldıkça) zaman değeri genelde erir.
Kullanım fiyatı: Call’da kullanım fiyatı artarsa varantın kâra geçmesi zorlaşır (olumsuz), Put’ta ise olumlu etki eder.
Faiz ve temettü: Genel kural olarak faiz artışı Call için olumlu, Put için olumsuz; temettü artışı ise Call için olumsuz, Put için olumlu etki yapma eğilimindedir.
Not: Bu tablo genel yönü gösterir; fiyat üzerindeki nihai etki, diğer tüm parametreler (vade, volatilite, kur, piyasa yapıcı kotasyonu vb.) ile birlikte değerlendirilmelidir.
